MajmusSunda News – Bandung, Senin (12/10/2026) – Aya rupa-rupa karakter manusa dina kahirupan. Aya anu ningali rupana waé geus matak seuri, aya anu ngadéngé omonganana matak genah, aya ogé anu kakara papanggih sakeudeung geus karasa deukeutna. Tapi, teu saeutik ogé jalma anu beuki lila dipikawanoh, beuki karasa matak pikasebeleun.
Dina kahirupan urang Sunda, sok aya baé ungkara anu kadéngéna heureuy, rada kasar, malah sakapeung matak seuri bari nyengir. Tapi, lamun diteuleuman leuwih jero, di jerona nyampak gambaran ngeunaan paripolah jeung watak manusa.
Salah sahijina nyaéta ungkara “Kedot Liat, Betekok Kolot.”
Ungkara ieu bisa dijadikeun lawang pikeun ngaguar rupa-rupa sipat manusa. Tina urusan rupa, kalakuan, amisna basa, nepi ka perkara kapercayaan anu sakapeung dipaké pikeun kapentingan sorangan.
Tangtu waé, ieu lain ukuran pikeun nangtukeun ajén hiji jalma tina rupa fisikna. Sabab, rupa mah lain pilihan sakabéh jalma. Tapi, kalakuan, sikep, jeung cara urang ngahargaan sasama, éta mah bagian tina tanggung jawab diri.
Rupa Bisa Nipu Panon, Lampah Moal Salawasna Bisa Nyumput
Aya jalma anu rupana matak kataji, tapi kalakuanana matak ngajauhan. Aya ogé jalma anu rupana basajan, teu loba gaya, tapi ayana dipikaresep ku balaréa.
Urang sok ngadéngé sindiran, “Buruk rupa, buruk laku.” Dina basa Sunda, bisa waé ditepikeun ku ungkara, “Beungeut goréng, kalakuan butut.”
Tapi, naha bener rupa anu teu pikaresepeun kudu dibarengan ku kalakuan anu goréng?
Tangtu henteu.
Rupa jeung laku téh dua perkara anu béda. Rupa patali jeung kaayaan lahiriah, ari laku patali jeung pilihan, kabiasaan, jeung karakter. Jalma teu kudu kasep pikeun jadi hadé, teu kudu geulis pikeun dipikaresep, sarta teu kudu beunghar pikeun dihargaan.
Sabalikna, rupa anu menawan ogé lain jaminan yén haténa beresih.
Sabab, anu matak dipikaresep ku batur lain ukur kumaha urang katempo, tapi kumaha batur ngarasa nalika aya di deukeut urang.
Aya jalma anu datangna mawa kabungah. Aya anu datangna mawa katengtreman. Tapi, aya ogé anu datangna mawa pasualan, tuluy indit bari ninggalkeun kuciwa.
Tah, di dieu urang mimiti ngarti yén ajén diri henteu cukup diukur ku rupa, tapi kudu ditempo tina paripolah.
Amis Basa, Tapi Kalakuan Pikasebeleun
Ieu mah carita anu leuwih matak pikiran.
Aya jalma anu amis basana. Kecapna lemes, omonganana merenah, pujianana ngalir, jangjina endah. Mun keur nyarita, karasana siga jalma anu pangngarti, pangngahargaan, jeung pangbisa ngajaga rasa batur.
Urang bisa ngarasa dipikanyaah, dihargaan, malah sakapeung ngarasa manggihan jalma anu salila ieu dipilarian.
Tapi, waktu terus lumampah. Omonganana mimiti teu sajalan jeung lampahna. Jangjina loba anu kaliwat. Perhatianana ukur karasa nalika aya kapentingan. Ari nalika urang butuh, jalma anu tadina karasa deukeut téh ujug-ujug ngajauh.
Dina kaayaan kitu, kakara urang sadar yén amisna basa henteu salawasna ngagambarkeun beresihna niat.
Aya jalma anu ngagunakeun kecap pikeun ngawangun kapercayaan, tapi lain pikeun ngajaga kapercayaan éta.
Anu matak pikasebeleun lain saukur lantaran kalakuanana goréng, tapi lantaran urang geus méré tempat dina haté, méré kapercayaan, malah bisa jadi geus ngorbankeun waktu, tanaga, jeung kasatiaan.
Nu matak nyeri téh lain ukur kuciwa ku kalakuanana, tapi ogé kuciwa ku diri sorangan: naha bet gampang percaya?
Najan kitu, urang teu kudu langsung nyalahkeun diri. Percaya ka batur lain kasalahan. Anu perlu diajar nyaéta kumaha ngajaga kapercayaan bari tetep ngagunakeun akal sehat.
Kecap Bisa Jadi Jembatan, Bisa Ogé Jadi Jaring
Kecap téh miboga kakuatan. Ku kecap, urang bisa ngahibur jalma anu keur sedih, nguatkeun jalma anu keur lemah, jeung ngaraketkeun hubungan anu tadina jauh.
Tapi, ku kecap ogé, jalma bisa ngolo, ngarayu, nyumputkeun maksud, jeung ngamangpaatkeun kapercayaan batur.
Bédana henteu salawasna katempo tina lemes atawa kasar omonganana, tapi tina tujuan jeung tanggung jawab anu aya di tukangeunana.
Jalma anu wijaksana ngagunakeun kecap pikeun ngajelaskeun bebeneran. Jalma anu jujur ngagunakeun jangji minangka tanggung jawab. Ari jalma anu resep ngamanipulasi bisa waé ngagunakeun kecap pikeun nyieun batur percaya, sanajan lampahna henteu ngadukung naon anu diomongkeun.
Ku sabab éta, ulah nepi ka urang kabita ku amisna kecap nepi ka mopohokeun bukti.
Omongan anu hadé pantes dihargaan. Tapi, kapercayaan anu jero kudu diwangun ku waktu, konsistensi, jeung bukti nyata.
Ulah ngan ukur ngadéngé naon anu diomongkeun ku hiji jalma. Titénan ogé naon anu dipigawé nalika omonganana henteu deui nguntungkeun dirina.
Di dinya, karakter leuwih gampang kabaca.
Aya Kalakuan Pikaresepeun, Aya Ogé Pikasebeleun
Dina kahirupan sosial, teu sakabéh jalma bakal méré rasa anu sarua ka urang.
Aya anu pikaresepeun lantaran someah, handap asor, daék ngadéngékeun, jeung henteu nganggap dirina pangbenerna.
Aya ogé anu pikasebeleun lantaran resep nganggap enteng batur, loba jangji tapi saeutik bukti, resep nyalahkeun batur, atawa ngan datang nalika aya kapentingan.
Tapi, aya hiji hal anu kudu dipikaharti: jalma anu pikasebeleun keur urang can tangtu jalma goréng. Bisa jadi béda pamadegan, béda kabiasaan, atawa aya pasualan anu can réngsé.
Ku kituna, urang kudu bisa ngabédakeun antara jalma anu saukur teu sapamadegan jeung jalma anu ngahaja ngagunakeun batur pikeun kapentingan dirina.
Ulah sagawayah ngahukum karakter batur ngan lantaran urang teu resep. Tapi, ulah ogé terus-terusan ngabéla kalakuan anu geus écés ngarugikeun, ngan kusabab urang geus kadung nyaah atawa percaya.
Silih asih lain hartina kudu nutup panon kana kasalahan. Silih asah lain hartina kudu salawasna satuju. Silih asuh lain hartina ngantep batur terus ngalakukeun hal anu matak ngarugikeun sasama.
Kanyaah anu sajati kudu dibarengan ku kajujuran. Silaturahmi kudu dibarengan ku silih ajénan. Kapercayaan kudu dijaga ku tanggung jawab.
Ulah Ngan Pinter Mawa Rasa, Tapi Kudu Bener Ngajaga Rasa
Dina ajén-inajén budaya Sunda, urang wawuh kana silih asih, silih asah, silih asuh. Ieu lain saukur kekecapan pikeun ngahias biantara atawa motto dina témbok organisasi. Ieu téh tuntunan pikeun hirup babarengan.
Silih asih ngajarkeun urang pikeun nyaah ka sasama.
Silih asah ngajarkeun urang pikeun silih pinterkeun, silih élingkeun, jeung silih benerkeun.
Silih asuh ngajarkeun urang pikeun silih miara jeung tanggung jawab kana kahirupan babarengan.
Tapi, kumaha lamun aya jalma anu apal kana basa anu lemes, tapi henteu boga kahayang pikeun ngajaga rasa batur?
Kumaha lamun kecap kanyaah ngan dipaké pikeun ngadeukeutan, kecap kasatiaan dipaké pikeun ngiket, jeung kecap pangorbanan dipaké pikeun nyieun batur ngarasa boga kawajiban?
Di dieu urang kudu waspada. Sabab, teu sakabéh anu pinter mawa rasa bener-bener ngarti kana ajén rasa.
Aya bédana antara jalma anu ngarti kana parasaan batur jeung jalma anu ngarti kumaha carana mangaruhan parasaan batur.
Nu kahiji ngagunakeun pamahamanana pikeun ngajaga. Nu kadua, lamun boga niat goréng, bisa ngagunakeun pamahamanana pikeun ngadalikeun.
Ku kituna, ulah ngan ukur milih jalma anu pinter nyarita ngeunaan kahadéan, tapi titénan jalma anu daék ngalakonan kahadéan sanajan teu aya anu ningali.
Sabab, karakter sajati mindeng katempo lain nalika jalma keur dipuji, tapi nalika manéhna boga kasempetan pikeun ngamangpaatkeun batur.
Tungtungna, Urang Kudu Wani Ngaca
“Kedot Liat, Betekok Kolot” bisa jadi ungkara heureuy, bisa jadi sindiran, bisa ogé jadi bahan obrolan anu matak seuri.
Tapi, lamun urang ukur ngagunakeunana pikeun nunjuk ka batur, urang can meunang hikmahna.
Sakali-kali, urang perlu nanya ka diri sorangan.
Naha omongan urang geus sajalan jeung lampah?
Naha jangji anu urang ucapkeun geus dilaksanakeun?
Naha urang datang ka batur lantaran nyaah, atawa lantaran aya kapentingan?
Naha urang ngajaga kapercayaan, atawa ngan saukur ngamangpaatkeun jalma anu percaya?
Patarosan-patarosan ieu bisa jadi leuwih nyeri tibatan sagala rupa sindiran ka batur. Sabab, anu panghéséna dina kahirupan téh lain maca kalakuan batur, tapi maca kalakuan diri sorangan kalayan jujur.
Urang bisa waé nyumputkeun niat di balik kecap anu lemes. Bisa waé nutupan kasalahan ku alesan anu panjang. Bisa waé nyieun batur percaya yén urang salawasna bener.
Tapi, sakumaha ogé urang nyusun kecap, aya hiji hal anu hésé disumputkeun salalanggengna: pola lampah urang sorangan.
Dina tungtungna, jalma bisa waé dipikaresep lantaran rupana, dipikanyaah lantaran basana, atawa dipercaya lantaran jangjina. Tapi, ajén diri anu sajati bakal diuji ku kajujuran, tanggung jawab, jeung konsistensi lampahna.
Sabab, anu matak éndah dina diri manusa lain saukur kamampuh nyarita anu amis, tapi kamampuh ngajaga bebeneran sanajan éta henteu salawasna nguntungkeun dirina.
Basa meunang ngirut, rupa meunang narik, tapi lampah anu nangtukeun ajén diri.
Jeung meureun, hikmah anu pangpentingna tina ungkara ieu lain pikeun néangan saha anu kedot liat, betekok kolot, tapi pikeun mastikeun yén urang sorangan henteu jadi jalma anu ngan alus dina omongan, tapi goréng dina lampah.
Sabab, dina kahirupan, urang lain ngan ukur hayang dipikaresep ku batur. Urang ogé kudu diajar jadi jalma anu pantes dipercaya.
Judul: Kedot Liat, Betekok Kolot
Penulis: Amin Prabu (Ki Pamanah Rasa), Ketua AMS.106 Sumbar I Wakil Ketua FPK Provinsi Sumatera Barat)
Editor: Parkah
