MajmusSunda News, Garut, 8 Desember 2025 – Asmâ’ “Ahîd” (أحيد)—anu dibaca kalawan panjang dina hurup i— mangrupakeun kecap anu jarang kacatet dina literatur Arab klasik. Tapi sanajan langka, di jerona ngagenclang hiji jero pamakna anu ngalir tina akar kecap أ ح د (a–h–d), akar anu sami anu ngalahirkeun ngaran Ilahi Ahad, Nu Maha Esa, Nu Nunggal. Sanajan sarua akarna, Ahîd hadir jeung sora séjén, rasa anu langkung jero tur lemes: lain saukur “tunggal”, tapi “anu nangtung nyalira”, “anu mandiri”, “anu lebet kana kasendirian wujud tanpa babarengan mahluk.”
Dina al-Futûhât al-Makkîyah, Ibna ‘Arabî mere isyarat kana kaayaan ruhani anu sajajar jeung makna Ahîd: hiji tara kasepian kunu asing, maqâm kasepi pangluhurna, anu ngan bisa dihontal ku jiwa anu geus diberesihan tina lebu dunya. Sanajan istilah ieu henteu seueur dibahas dina karya-karya baku, tapak-tapakna hirup dina rohangan “laku” anu meryogikeun kaca pangrasa sareng paningali batin. Sacara basa, Ahîd asalna tina wazan fa‘îl, anu ngalihkeun makna dasar Ahad tina saukur kaesaan jadi kaayaan wujûd (aya): “anu jadi nyalira”, “anu nangtung mandiri”, “anu kaasingkeun tina sora sora dunya.” Dina tradisi laku, kecap ieu nerangkeun hiji maqâm antara Ahad (kanunggalan) jeung wahdah (kamanunggalan dina rupa-rupa). Anu dimaksud nyaéta hiji hamba anu ngahontal kasoranganan anu utuh dina payung Maha-Hadir—jalma anu leumpang di alam dunya, tapi jiwana aya dina rohangan kasepi anu teu bisa diganggu ku sora nafsu atawa ku kenangan dunya.
Ibna ‘Arabî ngagambarkeun kaayaan ieu ku omongan anu lemes tapi ngahudangkeun batin: “Saha waé anu jadi Ahîd nyaéta para hamba anu leungit tina sipat-sipat dunya, leumpang dina sepi, jadi kalangkang tina kasoranganan jeung kasucian Gusti.” Ahîd lain saukur ngaran; éta maqâm, kaayaan batin. Tempat jiwa nangtung teu ngadahan, teu ilusi, teu gumantung—nyerah total ka Gusti Nu Leuwih Nunggal. Dina pamadegan metafisika Ibna ‘Arabî, Ahîd nyimbolkeun tilu lapis pangalaman ruhani:
- Kasoranganan ruhani pangluhurna: maqâm shuny al-wujûd—kasepi wujud anu nganteur jiwa ka jero batin, laksana daun kai anu murub dina wengi sepi, ngambang dina cai ibun kasepian.
- Kamandirian ontologis: jiwa henteu deui hirup dina dua, henteu kapisah ku “kami” jeung “anjeun”, “urang” jeung “dunya”, laksana walungan anu ngalir sorangan tanpa gangguan batu atawa dahan, ngalangkungan gunung-gunung batin.
- Ngalampahkeun rupa-rupa: kasadaran ngaleungitkeun pecahan wujud, asup kana rohangan kasucian anu buleud, lir bulan pinuh anu nyorot dina leuweung poek, teu kacekel ku kalangkang pepelakan.
Ibna ‘Arabî ngabédakeun antara maqâm syakhs, kasoranganan dina kahijian, jeung maqâm Ahîd, kasoranganan anu murni, anu henteu némbong ka dunya. Dina tingkat pangluhurna, saur anjeunna, saurang salik “ngomong jeung Gusti Nu Nunggal”, lain ku kecap, tapi ku ayana, lir angin nu ngusap daun, lir sora cai nu ngalir di tengah leuweung sepi.
Unggal hurup dina kecap Ahîd nyimpen titinggal makna:
- Hamzah kasrah (أِ): sora lemes, jero— lambang raketna batin. Ieu gerbang kana kasadaran anu agung, lir gapura anu ngahalimun dina mangsa janari leutik.
- Hâ’ (ح): renghap asih jeung rahmat. Dina kasoranganan Ahîd, jiwa diais ku rahmat Gusti anu mupuskeun dualitas, ibara panon poe anu nyingsieunan halimun peuting.
- Yâ’ (ي): tanda wujud. Nandakeun yén kasoranganan ngandung bibit pamentasan diri anu pangherangna, siga kembang nu mekarkeun dina taneuh sepi.
- Dâl (د): hurup panutup, pangukuh. Lambang kapastian maqâm: kasoranganan anu asak jeung pius, siga tangkal jati anu jangkung jeung kukuh di tengah angin.
Runtuyan hurup ieu ngaguratkeun hiji lampah batin: “sepi → rahmat → nyata → tuntas.” Kasoranganan dina Ahîd lain kasépian. Ieu kasepi anu suci, kasepi anu ngajadikeun wening, lain ngarumas anu matak pegat. Dina maqâm ieu, jiwa jadi wadah rahmat jeung payung ayana Gusti. Piwulangna maparin étika pikeun jaman kiwari:
- Mandiri hente sombong.
- Jujur henteu nyirorot
- Herang dina ribut-ribut téknologi
- Ayana pinuh di dunya teu leungit arah batin.
Kasoranganan Ahîd ngajar yén ruhani lain nyingkahan dunya; tapi ngarobah kumaha urang aya di jerona. Laksana manuk kuntuk anu ngalayang luhur, tapi tetep ngarasakeun tetempoan leuweung jeung cai di handapna.
Ahîd téh piwulang lemes ngeunaan kumaha manusa manggihan deui dirina. Anjeunna ngajar yén kasepi lain tempat sumingkir, tapi rohangan pikeun papanggih. Papanggih jeung diri. Papanggih jeung Gusti Nu Nunggal. Nalika hiji jalma ngahontal maqâm Ahîd, anjeunna leumpang di bumi tapi haténa nyanghareup ka langit; anjeunna nyarita ka dunya tapi ngadéngé sora sepi Gusti di jerona sorangan. Di dinya puncak kabébasan ruhani— kasendirian anu nyimpen makna, kasendirian anu mulya, siga bentang-bentang peuting anu nyorot dina langit anu lega, ngajurung jiwa pikeun terus ngapung dina kasepian anu ngamakna.
DAFTAR PUSTAKA:
Literasi Klasik:
1. Al-Baihaqî, Ahmad ibn Husain. “Syu‘ab al-Îmân”. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 2000.
2. Al-Bukhârî, Muhammad ibn Ismâ‘îl. “Shahîh al-Bukhârî”. Beirut: Dâr Tawq al-Najât, 2002.
3. Al-Ghazâlî. “Misykât al-Anwâr”. Kairo: Dâr al-Ma‘ârif, 1964.
4. Ibna ʿArabî, Muhyiddin. “al-Futûhât al-Makkîyah”. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1995.
5. Al-Qusyairî, Ahmad ibn Muhammad. “Risâlah al-Qusyairîyah. Beirut: Dâr al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1999.
Literasi Kontemporer:
1. Chittick, William C. “The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-‘Arabî’s Metaphysics of Imagination”. Albany: SUNY Press, 1989.
2. Chodkiewicz, Michel. Seal of the Saints: “Prophethood and Sainthood in the Doctrine of Ibn ‘Arabi”. Cambridge: Islamic Texts Society, 1993.
3. Knysh, Alexander. “Islamic Mysticism: A Short History”. Leiden: Brill, 2000.
4. Corbin, Henry. “Spiritual Body and Celestial Earth: From Mazdean Iran to Shi’ite Iran”. Princeton: Princeton University Press, 1977.
5. Katz, Marion Holmes. “Mysticism and Sacred Scripture: The Sufi Experience”. Oxford: Oxford University Press, 1995.
*****
Judul: AHÎD — Kasepi Batin jeung Mandiri Jiwa
Penulis: NOER Widianingrat (Pembelajar Djatirumasa)
